„Przypnij guzik pamięci”
w 86. rocznicę zbrodni katyńskiej
W związku ze zbliżającą się 86. rocznicą zbrodni katyńskiej rusza kolejna edycja ogólnopolskiej kampanii społeczno-edukacyjnej „Pamiętam. Katyń 1940”. Symbolem akcji jest przypinka – replika guzika z munduru wojskowego nawiązująca do wiersza Zbigniewa Herberta pt. „Guziki”. To znak pamięci o ofiarach zbrodni katyńskiej i wyraz sprzeciwu wobec zakłamywania jednej z najtragiczniejszych kart polskiej historii. Organizatorami kampanii są: Muzeum Katyńskie, Narodowe Centrum Kultury, Instytut Pileckiego oraz Instytut Pamięci Narodowej.
Guzik katyński: kampania i akcja społeczna
Guzik Katyński jest elementem kampanii społeczno-edukacyjnej „Pamiętam. Katyń 1940” zainicjowanej w kwietniu 2007 roku przez Narodowe Centrum Kultury. Był to okres poprzedzający premierę filmu „Katyń” Andrzeja Wajdy.
Guzik Katyński w formie przypinki to replika artefaktu odnalezionego w dołach śmierci, milczącego świadka zbrodni, który dziś łączy pokolenia – mówi Michał Kosiorek, zastępca dyrektora NCK. – Zachęcamy wszystkich do odbierania przypinek w wyznaczonych punktach w całym kraju i za granicą. Zapraszamy grupy rekonstrukcyjne oraz lokalne ośrodki pamięci do włączania się w akcję i dystrybucję symbolicznych guzików. Każda osoba, która wepnie Guzik Katyński, staje się ambasadorem pamięci o ofiarach Zbrodni Katyńskiej– podkreśla wicedyrektor NCK.
Wobec ograniczonego dostępu do miejsc pamięci szczególnie żywa staje się potrzeba pielęgnowania przestrzeni symbolicznej i przywracania pamięci poprzez symboliczne gesty. Od kilku dostęp do nekropolii w Katyniu, Charkowie, Miednoje, Kijowie-Bykownii i Kuropatach jest utrudniony. Nie możemy w miejscu złożenia ciał naszych Bohaterów oddać im należnego hołdu. W symboliczny sposób tę funkcję spełnia obecnie Muzeum Katyńskie jako miejsce, w którym wciąż żywa jest pamięć o ofiarach sowieckiego mordu sprzed 86 lat. – podkreśla kierownik Muzeum Katyńskiego Sebastian Karwat.
Akcja „Przypnij guzik pamięci”
Symbolicznym przypinkom towarzyszyć będą plakietki z sylwetkami wybranych dwudziestu ofiar zbrodni katyńskiej, których losy zostaną przywołane w kampanii informacyjnej realizowanej m.in. w mediach społecznościowych. Jeden guzik to jedna ludzka historia, przerwana nagle i przez długie lata zakłamywana. Rozdając repliki guzików przypominamy, że za każdą z ofiar stoi osobista tragedia ich i ich rodzin.
W dniach: 11-13 kwietnia, w ramach akcji „Przypnij guzik pamięci”, przypinkę będzie można otrzymać m.in. na terenie Muzeum Katyńskiego w Warszawie, w Kordegardzie – galerii NCK przy Krakowskim Przedmieściu, w oddziałach i delegaturach IPN w całym kraju, a także w Instytucie Pileckiego w Warszawie i jego oddziałach: zamiejscowym w Augustowie – Domu Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej, a także w Berlinie i Nowym Jorku.
Guziki będą również wysyłane do osób i organizacji prowadzących działania lokalne w Polsce i za granicą. Do 27 marca instytucje i stowarzyszenia zainteresowane otrzymaniem przypinek mogą zgłaszać się na adres e-mail: lp.ei1776300673ksnyt1776300673akmue1776300673zum@t1776300673airat1776300673erkes1776300673.
Pakiet edukacyjny
Istotnym elementem projektu jest pakiet edukacyjny skierowany do szkół, przygotowany wspólnie przez partnerów. Znajdzie się w nim m.in. mini-serial „Sztafeta” opowiadający o historii młodego człowieka poszukującego śladów pradziadka zamordowanego w Katyniu, a także materiał audiowizualny „Widziałem na własne oczy” – relacja Józefa Mackiewicza ilustrowana zdjęciami ze zbiorów Muzeum Katyńskiego czy wystawa wirtualna „Niepamięci” – artystyczna opowieść o losach Polaków więzionych w łagrach sowieckich.
Kampania „Pamiętam. Katyń 1940” to wyraz troski o pamięć historyczną i odpowiedzialności za prawdę. W obliczu współczesnych prób jej podważania stanowi ważny element budowania świadomej wspólnoty obywatelskiej – w Polsce i poza jej granicami.
Kalendarium akcji „Pamiętam. Katyń 1940”
Warszawa, 9 kwietnia: Spotkanie w Domu Bez Kantów pt. „Przed eksterminacją. Sytuacja polskich jeńców wojennych w sowieckich obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie” – prelekcja Piotra Kolanka. Koncert skrzypcowy Kamili Wąsik-Janiak (organizator: Instytut Pileckiego)
Warszawa, 10 kwietnia: Pokaz filmu „Gdzie rosną poziomki” (reż. A. Ferens) oraz debata „Mam nadzieję na rychły do Was powrót” w siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82. W spotkaniu wezmą udział eksperci i badacze zajmujący się zbrodnią katyńską (organizator: Instytut Pileckiego)
Nowy Jork, 10-11 kwietnia: Akcja kolportażowa i informacyjna w siedzibie Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, na ulicach Greenpointu, w Klubie Seniora Krakus (Centrum Polsko-Słowiańskie) oraz w okolicach World Trade Center (organizator: Instytut Pileckiego)
Augustów, 11 kwietnia: Akcja kolportażowa guzików w Domu Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej na trasie tegorocznego rajdu TrekTour 2026 wśród uczestników rajdu i zainteresowanych osób (organizator: Instytut Pileckiego)
Warszawa, 11 kwietnia: Pokaz filmu „Katyń” (reż. A. Wajda) w siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 (organizator: Instytut Pileckiego)
Nowy Jork, 11 kwietnia: Pokaz filmu „Katyń” (reż. A. Wajda) w siedzibie Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku (organizator: Instytut Pileckiego)
Warszawa, 12 kwietnia: Uroczystości w Muzeum Katyńskim
Uroczyste obchody 86. rocznicy zbrodni katyńskiej z udziałem Rodzin Ofiar zbrodni katyńskiej, otwarcie nowej wystawy czasowej (organizator: Muzeum Katyńskie)
Warszawa, 12 kwietnia: XIX Katyński Marsz Cieni, który przejdzie ulicami Warszawy (organizator: Stowarzyszenie Grupa Historyczna „Zgrupowanie Radosław”)
Warszawa, 13 kwietnia: Akcja rozdawania guzików w galerii Kordegarda przy Krakowskim Przedmieściu 15 – wydarzenie towarzyszące wystawie “Południk 21” nawiązującej do twórczości Józefa Czapskiego (organizator: Narodowe Centrum Kultury)
Augustów, 13-16 kwietnia: Akcja edukacyjna w formie lekcji i spotkań w zaprzyjaźnionych jednostkach edukacyjnych (organizator: Instytut Pileckiego)
Berlin, 13 kwietnia: pokaz filmu dokumentalnego pt. „Józef Czapski – świadek wieku 1896-1993”. Następnie odbędzie się rozmowa na temat Józefa Czapskiego w kontekście Katynia i innych osób, którym udało się uniknąć losu pomordowanych przez NKWD. Prelegentami będą: Thomas Urban, niemiecki dziennikarz i historyk, oraz Richard François Aeschlimann – szwajcarski autor książki o Józefie Czapskim. Wydarzenie połączone z akcją kolportażową w okolicach Bramy Brandenburskiej (organizator: Instytut Pileckiego)
Warszawa, 14-27 kwietnia: tydzień edukacyjny w Domu Bez Kantów z warsztatami „Śledztwo katyńskie” dla uczniów szkół ponadpodstawowych i VIII klas szkoły podstawowej – Krakowskie Przedmieście 11 (organizator: Instytut Pileckiego)
Warszawa, 15 kwietnia: debata historyczna na temat kłamstwa katyńskiego w Centralnym Przystanku Historia w Warszawie, ul. Marszałkowska 107 (organizator: Instytut Pamięci Narodowej)
Warsztaty pt. „Śledztwo katyńskie” w oddziałowych Biurach Edukacji Narodowej i Delegaturach IPN | Białystok | Częstochowa | Gdańsk | Gorzów Wielkopolski | Katowice | Kielce | Koszalin | Kraków | Lublin | Łódź | Olsztyn | Opole | Poznań | Rzeszów | Szczecin | Warszawa | Wrocław (organizator: Instytut Pamięci Narodowej)
