„Alba” Albina Rondomańska (1895-1978)

Albina Rondomańska (1895–1978) była działaczką konspiracyjną, żołnierzem Armii Krajowej oraz uczestniczką Powstania Warszawskiego.
Urodziła się 24 września 1895 roku w rodzinie Pekszów w Wilnie. W okresie II Rzeczypospolitej działała w organizacjach harcerskich i kobiecych. Do Warszawy rodzina Rondomańskich przeniosła się z Wilna w 1938 roku. Mąż Albiny, mjr lek. Stanisław Rondomański, był lekarzem wojskowym. Po 17 września 1939 roku dostał się do niewoli sowieckiej, przetrzymywany w obozie kozielskim został zamordowany w 1940 roku w Katyniu.
Albina Rondomańska czasie okupacji niemieckiej zaangażowała się w działalność pomocową i organizacyjną, wspierając zarówno ludność cywilną, jak i struktury Polskiego Państwa Podziemnego. Pod pseudonimami „Alba” i „Sabina” współpracowała z Radą Główną Opiekuńczą, pełniąc funkcję głównej intendentki. Jeszcze przed wybuchem Powstania Warszawskiego uczestniczyła w przygotowaniach zaplecza sanitarnego i aprowizacyjnego na wypadek walk w stolicy. W piwnicach dawnego Centrum Wyszkolenia Sanitarnego przy Alejach Ujazdowskich 37, gdzie przed wojną służył jej mąż, gromadziła materace, łóżka oraz zapasy żywności. Zgromadzone wyposażenie i zaopatrzenie zostało następnie wykorzystane podczas Powstania Warszawskiego – służyło rannym powstańcom, mieszkańcom Warszawy, a także rannym żołnierzom niemieckim. Jej córka Maria Rondomańska „Jutrzenka” / „Maryla” służyła jako sanitariuszka w tym szpitalu powstańczym.
Po kapitulacji Powstania Warszawskiego Albina Rondomańska trafiła do niemieckiej niewoli. Była więziona w obozach jenieckich Altengrabow i Oberlangen (numer jeniecki 47076). Po wyzwoleniu obozu Oberlangen przez żołnierzy 1. Polskiej Dywizji Pancernej dowodzonych przez gen. Stanisława Maczka w kwietniu 1945 roku wstąpiła do służby przy tej jednostce. Po wojnie nie wróciła do kraju. Pozostała na emigracji, osiedlając się w Wielkiej Brytanii. Kontynuowała działalność społeczną, szczególnie w środowisku harcerskim. W 1976 roku została odznaczona Krzyżem Zasługi za działalność na rzecz harcerstwa. Zmarła 14 września 1978 roku w Londynie.
Losy Albiny Rondomańskiej są świadectwem zaangażowania kobiet w działalność konspiracyjną i organizację zaplecza Powstania Warszawskiego. Jej historia splata się także z tragicznymi losami polskich rodzin wojskowych (zrealizowany w 2005).