Nakładem Muzeum Muzeum Wojska Polskiego ukazała książka Krystyny Piórkowskiej poświęcona dotychczas słabo rozpoznanemu aspektowi sprawy katyńskiej, jakim są świadectwa amerykańskich i brytyjskich jeńców wojennych, którzy w maju 1943 roku zostali przywiezieni przez władze niemieckie do Katynia w czasie prowadzonych tam prac ekshumacyjnych.
Autorka zrekonstruowała losy uczestników delegacji do Lasu Katyńskiego, wśród których znaleźli się m.in. ppłk. John H. Van Vliet Jr., kpt. Donald B. Stewart oraz ppłk. Frank P. Stevenson. Przedstawiła przebieg ich pobytu w miejscu prac ekshumacyjnych, relacjeo tym, co zobaczyli, a także późniejsze losy świadków i sporządzonych przez nich raportów. Krystyna Piórkowska pokazuje, że alianccy jeńcy, początkowo sceptyczni wobec niemieckich działań i świadomi możliwości wykorzystania ich w celach propagandowych, na podstawie obserwacji miejsca zbrodni i pogrzebania ciał ofiar oraz zgromadzonych, prezentowanych przez członków niemieckiej i międzynarodowej komisji medyków sądowych dowodów doszli do przekonania o sowieckiej odpowiedzialności za mord na polskich oficerach. Szczególne znaczenie mają raporty Johna H. Van Vlieta. Ich utajnienie i zaginięcie – stały się później przedmiotem zainteresowania amerykańskiej opinii publicznej i Kongresu Stanów Zjednoczonych.
Istotną część książki stanowi omówienie działalności Komitetu Katyńskiego Kongresu USA, powołanego w latach 1951–1952 pod przewodnictwem kongresmena Raya J. Maddena. Autorka przedstawia znaczenie zgromadzonych przez Komitet zeznań i dokumentów oraz pokazuje polityczny kontekst powojennego milczenia Zachodu w sprawie odpowiedzialności Związku Sowieckiego za zbrodnię katyńską.
Książka jest rezultatem wieloletnich kwerend archiwalnych prowadzonych przez autorkę w zbiorach amerykańskich, brytyjskich, niemieckich, polskich, australijskich, nowozelandzkich i południowoafrykańskich. Wykorzystane materiały pozwalają odtworzyć historię świadków oraz prześledzić drogę dokumentów, które przez wiele lat pozostawały utajnione, były pomijane lub uznawano je za zaginione. Szczególne znaczenie ma odnalezienie przez autorkę nieznanego wcześniej raportu Johna H. Van Vlieta z 10 maja 1945 roku. Odkrycie to stało się jednym z ważnych rezultatów badań przedstawionych w publikacji.
Publikacja stanowi istotny przyczynek do badań nad historią zbrodni katyńskiej, ukazując ją z perspektywy zagranicznych świadków oraz powojennych prób udokumentowania i ujawnienia odpowiedzialności Związku Sowieckiego. Badania te kontynuowane pod auspicjami Muzeum Katyńskiego, pozwoliły dotychczas na opracowanie i wydanie dwóch tomów edycji źródłowej Katyn Forest Massacre 1940. A Selection of Declassified U.S. Government Documents / Zbrodnia w Lesie Katyńskim 1940 roku. Wybór odtajnionych dokumentów rządu Stanów Zjednoczonych.
Książka została wydana w formie dwujęzycznej – tekst polski i angielski zamieszczono w jednym tomie, w układzie przeciwstawnym.

Specyfikacja techniczna

---

Autor: Krystyna Piórkowska
Wydawca: Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie
ISBN: 978-83-90493-23-7
Format: B5, oprawa miękka
Objętość: 149 + 151 stron
Rok wydania: 2012
Produkt niedostępny w sprzedaży

Recenzja: Piotr Stanek [w:] „Łambinowicki Rocznik Muzealny” 2013, t. 36, s. 173-176.