Przez dziesięciolecia lasy Bykowni pod Kijowem skrywały ślady zbrodni stalinowskich. Wśród ofiar represji stalinowskich grzebanych w Darnickim Lesie od połowy lat 30. XX wieku znaleźli się polscy obywatele zamordowani w 1940 roku na mocy decyzji tzw. decyzji katyńskiej.
Polskie prace archeologiczne i ekshumacyjne w Bykowni rozpoczęły się w 2001 roku. Zespół Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu pod kierunkiem prof. Andrzeja Koli, działając na zlecenie Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, w kolejnych etapach badań przebadał wszystkie 210 jam grobowych. W 70 z nich odnaleziono przedmioty wskazujące na pochówek polskich ofiar. W wyniku prac zidentyfikowano szczątki 1994 zamordowanych Polaków oraz wydobyto ponad 5 tysięcy należących do nich przedmiotów. Dokumenty, fragmenty umundurowania i odzieży, obuwie, przedmioty osobiste i inne zachowane elementy wyposażenia stały się niezwykle ważnym źródłem wiedzy o ofiarach. Ich analiza pozwoliła nie tylko potwierdzić polski charakter części pochówków, lecz także odtworzyć materialny ślad życia ludzi, których los został brutalnie przerwany. Każdy z tych przedmiotów jest zarazem świadectwem zbrodni i materialnym śladem pamięci o jej ofiarach.
Prace w Bykowni pokazały również skalę zniszczeń dokonanych wcześniej w miejscu pochówków. W wyniku prowadzonych w latach 70. i 80. XX wieku nieudokumentowanych ekshumacji i dewastacji grobów pełna identyfikacja ofiar okazała się niemożliwa. Tym większe znaczenie mają zachowane przedmioty, które pozwalają dziś odczytywać historię miejsca i jego ofiar.
Książka jest nie tylko dokumentacją prac archeologicznych prowadzonych w Bykowni. To przede wszystkim opowieść o przedmiotach, które przetrwały śmierć swoich właścicieli i dziesięciolecia ukrycia w ziemi. Znaczna część zabytków wydobytych z polskich mogił trafiła następnie do polskich i ukraińskich instytucji, a wiele z nich znalazło swoje miejsce w Muzeum Katyńskim – Oddziale Martyrologicznym Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. To właśnie ich losom, znaczeniu i miejscu w muzealnej kolekcji poświęcona jest niniejsza publikacja. Publikacja dokumentuje tę wyjątkową kolekcję – od momentu odnalezienia przedmiotów w mogiłach, przez ich zabezpieczenie i dokumentację, po ich miejsce w zbiorach Muzeum Katyńskiego. Ukazuje Bykownię – czwarty cmentarz katyński – poprzez materialne świadectwa zbrodni: przedmioty osobiste, elementy umundurowania i wyposażenia, które stały się nie tylko zabytkami, lecz także dowodami Zbrodni Katyńskiej i relikwiami pamięci. Publikacja zawiera wykaz wydobytych obiektów wg. poszczególnych grobów, zidentyfikowanych jako pochówki polskich więźniów. Każdy z artefaktów archeologicznych został krótko opisany wraz z podaniem wymiarów oraz fotografii poglądowej.
Kierownik Muzeum Katyńskiego, Sławomir Z. Frątczak we Wstępie do publikacji napisał: Po wielu latach prac ekshumacyjnych prowadzonych przez zespół archeologów i specjalistów z Torunia pod kierownictwem prof. Andrzeja Koli (na zlecenie Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa), znacząca część relikwii znajdowanych w dołach grobowych w Bykowni ostatecznie znalazła swój „Dom” w Muzeum Katyńskim – Oddziale Martyrologicznym Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Niniejsza publikacja to swoista dokumentacja budowy tej wyjątkowej kolekcji relikwii katyńskich z Bykowni. Istotne uzupełnienie, jednego z najważniejszych elementów, misji Muzeum Katyńskiego – gromadzenia artefaktów będących zarazem pamięcią pokoleń Najjaśniejszej Rzecz-pospolitej, „Dowodami Zbrodni” a także, swoistym memento mori.

Specyfikacja techniczna

---

Autorzy: Sławomir Z. Frątczak, Mieczysław Góra, Andrzej Kola, Adam Kuczyński, Dominika Siemińska, Michał Siemiński
Wydawca: Graf_ika, Usługi Wydawnicze, Iwona Knechta
ISBN: 978-83-6560251-0
Język: polski
Format: A4, oprawa twarda
Objętość: 307, [1] stron
Rok wydania: 2018
Publikacja niedostępna w sprzedaży