Wyjątkowa publikacja zawiera 325 biogramów funkcjonariuszy Straży Więziennej — ofiar zbrodni katyńskiej i 28 biogramów osób zaginionych, mogących być ofiarami z tzw. Białoruskiej Listy Katyńskiej. Wśród nich byli zarówno naczelnicy więzień, wyżsi funkcjonariusze Służby Więziennej jak i zwykli funkcjonariusze. Jak wskazał płk. dr Andrzej Pecka, Dyrektor Generalny Służby Więziennej w Przedmowie: każdy z nich był postacią nietuzinkową dla służby, ale przede wszystkim dla swojej rodziny. Każdy z nich był dla kogoś mężem, ojcem, wnukiem, bratem. Każdy miał swoją historię życia, która została w brutalny sposób przerwana w kwietniu 1940 roku. […] Jedno pytanie musimy sobie stawiać wytrwale: jak wyglądałoby polskie więziennictwo, gdyby okrucieństwo zbrodni katyńskiej nigdy się nie wydarzyło? Albo inaczej: jakie by było, gdyby nie krwawa ofiara poniesiona przez zamordowanych tam więzienników? Niech ta myśl towarzyszy Państwu podczas przewracania kolejnych kart tego szczególnego zestawienia. Jak dotąd jedynego, jakie powstało. Z szacunkiem i dumą przyglądajmy się zamieszczonym tu fotografiom i życiorysom, a jednocześnie z nadzieją, że kiedyś cała prawda ujrzy światło dzienne.
Biogramy zamieszczone w publikacji zostały pogrupowane wg istniejących polskich cmentarzy wojennych, w kolejności uwzględniającej liczebność więzienników pochowanych na danym cmentarzu. Najwięcej ich spoczywa na cmentarzu w Miednoje, gdzie leżą zabici w Twerze (Kalinina) jeńcy Ostaszkowa, następnie na cmentarzu w Kijowie-Bykowni, gdzie upamiętnieni są wszyscy zabici z tzw. Ukraińskiej Listy Katyńskiej (choć nie wszystkich zabijano właśnie tam). Osobne rozdziały poświęcono więziennikom spoczywającym na cmentarzach w Katyniu i Charkowie, a także uznawanym za zaginionych. Należy jednak podkreślić, że wobec braku dokumentów wszelkie rekonstrukcje list tej kategorii ofiar są wyłącznie hipotezami, mniej lub bardziej prawdopodobnymi. W biogramach autor posługuje się stopniami, jakie funkcjonariusze posiadali wiosną 1940 roku, tj. bez uwzględnienia pośmiertnych awansów.
Autor, dr Tomasz Szczepański prosi wszelkie osoby mogące uzupełnić zamieszczone w książce biogramy o kontakt za pośrednictwem Muzeum Katyńskiego. Co warte podkreślenia, podstawą źródłową publikacji poza źródłami wydanymi drukiem i opracowaniami wskazami w bibliografiach selektywnych przy poszczególnych biogramach był materiał archiwalny i ikonograficzny znajdujący się w zbiorach Muzeum Katyńskiego, w tym tzw. zbiór Relacji osób znających zabitych, nierzadko wyjaśniające okoliczności ich dostania się do niewoli czy aresztowania.

Specyfikacja techniczna

---

Autor: Tomasz Szczepański
Wydawca: Centralny Zarząd Służby Więziennej
ISBN: 978-83-66991-18-7
Format: A5, oprawa twarda
Objętość: 243, [1] strona
Rok wydania: 2024
Produkt niedostępny w sprzedaży

Recenzja: Witold Wasilewski [w:] „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2024, t. 17, s. 363-370.