Wystawa czasowa „… nie usłyszysz tu śpiewu ptaków”
29 września 2026 roku w Muzeum Katyńskim odbył się wernisaż wystawy czasowej „… nie usłyszysz tu śpiewu ptaków”, poświęconej pamięci ofiar zbrodni katyńskiej oraz znaczeniu cmentarzy katyńskich jako miejsc pamięci.
W wydarzeniu uczestniczyli członkowie Rodzin Katyńskich i Policyjnych, darczyńcy Muzeum Katyńskiego, przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wojska, Policji, prokuratury i Ordynariatu Polowego, a także reprezentanci instytucji kultury, zaprzyjaźnionych muzeów, stowarzyszeń i instytucji, Instytutu Pamięci Narodowej, Centrum Mieroszewskiego, uczelni wyższych oraz mediów.
Witając gości, Kierownik Muzeum Katyńskiego Sebastian Karwat podkreślił szczególne znaczenie wystawy w obecnej sytuacji, gdy dostęp do miejsc pochówku ofiar zbrodni katyńskiej jest w znacznym stopniu ograniczony. Od kilku lat nie możemy swobodnie odwiedzać miejsc, w których spoczywają ofiary zbrodni katyńskiej. Cmentarze w Katyniu i Miednoje pozostają dla nas praktycznie niedostępne, a z ich przestrzeni zniknęły polskie symbole. Podobna sytuacja dotyczy miejsc pamięci wokół Mińska. Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie znajduje się w pobliżu linii frontu i został ostrzelany – śladem tego wydarzenia są m.in. rozbite tabliczki nagrobne, prezentowane na wystawie. Z kolei Kijów jest niemal codziennie ostrzeliwany, dlatego podróż na cmentarz w Bykowni również stała się niezwykle trudna.
Podczas wernisażu Prezes Fundacji Mecenat Kultury Lidia Sadowska-Fryszer podziękowała wszystkim osobom zaangażowanym w powstanie ekspozycji, w tym pomysłodawczyni projektu i kuratorce wystawy Magdzie Sasal z Fundacji Mecenat Kultury.
O założeniach wystawy i jej przesłaniu opowiedział jej kurator, Kacper Ciesielski, który wprowadził zgromadzonych w tematykę ekspozycji, podejmując refleksję nad znaczeniem pamięci i jej rolą w zachowywaniu śladów przeszłości.
Dla rodzin ofiar zbrodni katyńskiej, które przez dziesięciolecia zabiegały o godne upamiętnienie swoich bliskich i budowę cmentarzy, ograniczenie dostępu do tych miejsc oznacza utratę możliwości odwiedzania grobów najbliższych. Dziś namiastką cmentarzy katyńskich są rozsiane po całej Polsce miejsca pamięci – pomniki, tablice oraz Dęby Pamięci. Szczególną rolę pełni Muzeum Katyńskie wraz z sąsiadującym z nim Epitafium Katyńskim, na którym upamiętniono nazwiska wszystkich znanych ofiar zbrodni katyńskiej. To tutaj, a nie na cmentarzach katyńskich, odbywają się obecnie najważniejsze uroczystości państwowe poświęcone ich pamięci. W tym kontekście wystawa „… nie usłyszysz tu śpiewu ptaków” staje się symbolicznym łącznikiem między grobami ofiar w Katyniu, Charkowie, Miednoje, Bykowni i Kuropatach a tymi, którzy pozostali, aby o nich pamiętać. Przypomina, że nawet gdy możliwość fizycznego dotarcia do miejsc kaźni i pochówku zostaje ograniczona, pamięć o ofiarach pozostaje żywa.
Wystawa przygotowana przez Fundację Mecenat Kultury podejmuje temat pamięci o ofiarach sowieckich represji w sytuacji, gdy miejsca związane ze zbrodnią katyńską są dziś trudno dostępne lub pozostają poza możliwością bezpośredniego odwiedzenia. Skłania do refleksji nad tym, w jaki sposób można podtrzymywać pamięć, gdy niemożliwe staje się doświadczenie samego miejsca – jego ciszy, przestrzeni i materialnych śladów.
Czy miejsce można zastąpić słowem, obrazem, wspomnieniem lub gestem? Czy fotografia, opowieść i pamięć przekazywana kolejnym pokoleniom mogą stać się pomostem między nami a miejscami, do których nie możemy dziś dotrzeć? Wystawa pozostawia te pytania otwarte, przypominając jednocześnie o odpowiedzialności za zachowanie pamięci o ofiarach.
Wystawa „… nie usłyszysz tu śpiewu ptaków” będzie prezentowana w Muzeum Katyńskim od 30 września do 30 października 2026 roku. Zachęcamy do jej odwiedzenia i do zatrzymania się nad pytaniem, jak pamiętać o tych, których grobów nie możemy dziś odwiedzić.
Ekspozycji towarzyszyć będzie program wydarzeń edukacyjnych. W Muzeum odbędą się pokazy historycznych filmów i spotkania poświęcone refleksji nad pamięcią o zbrodni katyńskiej.
Program skierowany jest do wszystkich zainteresowanych historią XX wieku i problematyką pamięci – w szczególności do młodzieży, nauczycieli, studentów, seniorów oraz rodzin ofiar zbrodni katyńskiej.
Program
29 września 2026 r., godz. 17.00 Wernisaż wystawy
13 października 2026 r., godz. 18.00 Pokaz filmu historycznego – dzień pierwszy
20 października 2026 r., godz. 18.00 Pokaz filmu historycznego – dzień drugi
Wszystkie wydarzenia są bezpłatne.
Wystawa i towarzyszący jej program realizowane są w ramach zadania „Cmentarze katyńskie – upamiętnienia ofiar sowieckich represji”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
