Wizyta Rodziny Katyńskiej Republiki Czeskiej w Muzeum Katyńskim
30 września 2026 roku Muzeum Katyńskie odwiedzili przedstawiciele Rodziny Katyńskiej w Republice Czeskiej. Wizyta odbyła się w ramach programu „Więzi z Polską”, realizowanego dzięki wsparciu Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz Fundacji Pomocy Polakom na Wschodzie im. Jana Olszewskiego.
Rodacy, w dużej mierze potomkowie ofiar zbrodni katyńskiej, z dużym zainteresowaniem zwiedzili wystawę stałą Muzeum oraz otwartą poprzedniego dnia wystawę czasową „… i nie usłyszysz tu śpiewu ptaków”. Po ekspozycji oprowadzili ich Kierownik Muzeum Katyńskiego Sebastian Karwat oraz jego Zastępca dr Bartłomiej Bydoń, przybliżając historię zbrodni katyńskiej, losy Ofiar oraz znaczenie zachowanych w Muzeum pamiątek. Podczas wizyty zaprezentowano także archiwalia wydobyte podczas prac sondażowo-ekshumacyjnych prowadzonych w Miednoje w latach 90. XX wieku. Wśród prezentowanych materiałów znalazły się dokumenty dotyczące mieszkańców Cieszyna i okolic – Ofiar zbrodni katyńskiej. Była to okazja do pokazania, w jaki sposób dokumenty przechowywane w zbiorach Muzeum pozwalają odtwarzać indywidualne historie Ofiar i ich rodzin. Goście złożyli również wieńce przy Epitafium Katyńskim, oddając hołd Ofiarom zbrodni katyńskiej i wyrażając pamięć o tych, których losy od pokoleń pozostają częścią historii ich rodzin.
Następnie goście spotkali się z kierownictwem Muzeum Katyńskiego.
Kulminacją wizyty było przekazanie do zbiorów Muzeum rodzinnych pamiątek po Ofiarach. Wśród cennych darów znalazły się dziesiątki dokumentów związanych z st. przod. PWŚl. Józefem Pilichem oraz kpt. rez. Fryderykiem Dominikiem Królem (przekazane przez panią Halinie Pijarską w imieniu własnym i nieobecnej – pani Janiny Patyńskiej), a także kopie fotografii post. PWŚl. Emila Pindej i przod. PWŚl. Rudolfa Węglorza (dar Hedviki Pindejovej), relacje Józefa Sikory dot. przod PWŚl. Jana Kożusznika, opracowanie Dagmar Kubicová dotyczącej jej dziadka post. PWŚl. Bogusława Burdyna. Po opracowaniu i niezbędnych czynnościach konserwatorskich będą prezentowane na wystawie stałej Muzeum.
Wyjątkowym darem jest przekazany przez panią Otilie Tobolová banknot wydobyty podczas prac ekshumacyjnych w Katyniu w 1943 roku, podniesiony ze sterty dokumentów przez Antoniego Walicę, robotnika przymusowego przy liniach telegraficznych, wywiezionego przez Niemców z Zaolzia na front wschodni. Po latach, jako 95-latek wspominał on wizytę w Lesie Katyńskim, odbytą mimo zakazu Niemców przysyłających w tym czasie na miejsce ekshumacji liczne delegacje zagraniczne i z terenów okupowanych: Natknęliśmy się na klika niewielkich wykopów. W nich też leżały ludzkie szczątki, których jednak nie ruszano. […] Wszędzie dookoła polatywały papierowe pieniądze. Były polskie. Podniosłem z ziemi jeden stuzłotowy banknot, ale przewodnik to zauważył i kazał mi go zostawić. Więc kiedy nie patrzył, podniosłem inny i ten udało mi się już schować. Mam więc pamiątkę po jednej z ofiar, które w tym grobie leżały. Wracając pamięcią do tych wydarzeń, dodawał: Kiedy zagadywaliśmy o to później Rosjan, odpowiadali zazwyczaj: my nic nie wiemy, myśmy tego nie widzieli. Rzadko byli skłonni do rozmów. Rosyjscy kolejarze mówili, że o północy do Gniezdowa przyjeżdżały pociągi. Nigdy w dzień. Kazano ludziom z tych pociągów, wszystko zostawić w wagonach, z sobą mogli wziąć tylko chlebaki.
Przez dziesięciolecia pamiątki były przechowywane przez rodziny jako najcenniejsze świadectwa pamięci o ich bliskich. Ich przekazanie do Muzeum Katyńskiego ma szczególne znaczenie. To nie tylko wzbogacenie muzealnej kolekcji, ale przede wszystkim powierzenie nam rodzinnych świadectw i historii, które przez pokolenia były pieczołowicie przechowywane. Przekazywanie przez rodziny pamiątek po Ofiarach jest także potwierdzeniem szczególnej roli, jaką Muzeum Katyńskie pełni jako miejsce pamięci i przestrzeń bliska Rodzinom Katyńskim – jako ich „Dom”.
Dziękujemy za wspólne spotkanie i przekazanie cennych pamiątek – dla Muzeum Katyńskiego stanowi on depozyt pamięci o ofiarach zbrodni katyńskiej.
