Przejdź do treści

 

Zbiory Muzeum Katyńskiego

 

Muzeum Katyńskie to pierwsza w świecie placówka martyrologiczno–muzealno–badawcza, dokumentująca zbrodnię katyńską, popełnioną na blisko 22 tysiącach jeńców i więźniów przetrzymywanych w latach 1939–1940 w sowieckich obozach i więzieniach. Stanowi także, jak się wydaje, jedyną ekspozycję o charakterze militaris – w skali globalnej, będącą – swoistym dowodem zbrodni i upamiętniającą martyrologię polskich jeńców wojennych i więźniów – oficerów Wojska Polskiego, funkcjonariuszy służb mundurowych, weteranów walk o niepodległość i granice Polski w latach 1914–1921. Jako placówka publiczna służy całemu społeczeństwu świadcząc, że – pamięć o zbrodni trwa w narodzie, mówi o przeszłości i kształtuje świadomość przyszłych pokoleń. To upamiętnienie zbrodni na polskich oficerach i policjantach zamordowanych przez Sowietów jest wypełnieniem woli środowisk katyńskich skupionych na całym świecie. To Rodziny Katyńskie bowiem – gromadząc w swych domach pamiątki – relikwie po zamordowanych bliskich, stanowiących ważne uzupełnienie dokumentacji zbrodni w okresie PRL-u – widziały potrzebę ich eksponowania. Przez dziesiątki lat, nie bacząc na różnorodne szykany, czyniły to w „podziemiu” – głównie w świątyniach.
Celem Muzeum jest zachowanie gromadzonych zabytków kultury narodowej, związanych z dziejami oręża polskiego, należyte ich utrzymanie oraz udostępnienie do celów naukowych, dydaktycznych i wychowawczych, tak aby służyły nauce oraz popularyzacji wiedzy o polskiej historii wojskowej. Do spełnienia swych zadań Muzeum przede wszystkim: – gromadzi, opracowuje, przechowuje, konserwuje i udostępnia dobra kultury; – prowadzi działalność naukowo-badawczą i oświatową w zakresie swej specjalności; – współdziała z instytucjami, organizacjami i stowarzyszeniami w upowszechnianiu w kraju i za granicą, polskiej historii wojskowej. Muzeum Katyńskie należy do wyjątkowego typu muzeów – historyczno-martyrologicznego, czyli takich których zadaniem jest przedstawienie Zbrodni Katyńskiej za pomocą “specyficznych” zabytków rzeczowych (muzealiów-relikwii wydobytych z dołów śmierci – w Katyniu, Charkowie i Miednoje) i licznych dokumentów – w ekspozycji stałej Muzeum. Jako jedyne wśród muzeów krajowych, poprzez wystawę stałą w pracy oświatowej stara się realizować program dopełniający edukację historyczną społeczeństwa, w tym szczególnie młodego pokolenia i kształtować postawy patriotyczne – obrazując wszelkie aspekty dotyczące losów Polaków na Wschodzie po 17 września 1939 roku.
Muzeum „statutowo” zobowiązane jest do gromadzenia muzealiów ruchomych – pamiątek przeszłości, które w nauce historycznej stanowią materialne, źródła historyczne. Muzeum opracowując i analizując zabytki przygotowuje je dla wykorzystania przez historyków akademickich. Poza powyższym pełni rolę archiwum, które gromadzi i opracowuje dla naukowców historyczne źródła pisane. Archiwum, do zasobów, którego wchodzą:

 

 

Zbiory w serwisach zewnętrznych

W zbiorach Muzeum Katyńskiego znajdują się dwa duże zespoły dokumentacji wytworzonej przez organizacje społeczne (tzw. niepaństwowy zasób archiwalny), przekazane w 2023 roku: 1) tzw. spuścizna Bożeny i Jerzego Łojków (wcześniej, od 2012 roku depozyt, dla którego Muzeum posiada jedynie opracowany przewodnik – inwentarz 523 jednostek aktowych z  wyłączeniem niezewidencjonowanych fotografii, albumów); 2) archiwum Polskiej Fundacji Katyńskiej (PFK) oraz Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej (NKHBZK) (445 teczek i pudeł). Przekazaniem swych archiwów do zasobów Muzeum Katyńskiego są zainteresowane także inne organizacje, z Warszawską Rodziną Katyńską na czele. Archiwa te tworzą tzw. ewidencjonowany niepaństwowy zasób archiwalny, zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 14 lipca 1983 roku o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Zawierają dokumentację aktową, fotograficzną i materiały video. Wybrane fotografie prezentowane są na portalu archiwaspołeczne.pl.

Muzeum Katyńskie jako placówka martyrologiczna powołana dla upamiętniania ofiar zbrodni katyńskiej dokumentuje, kim były ofiary, kiedy i w jakich okolicznościach dostały się do niewoli sowieckiej, jak wyglądał ich pobyt w niewoli, a także jakie były losy ich bliskich. Od przełomu lat 80/90.-tych, początkowo za pośrednictwem prof. Jędrzeja Tucholskiego – redaktora Rodzinnego Tygodnika Katolików „Zorza” oraz rodzin katyńskich zbierane są relacje bliskich przymusowo zaginionych. Aktualnie zbiór liczy prawie 5,6 tys. relacji (ankiet osób zaginionych, dłuższych wspomnień i opracowań). Wybrane relacje dostępne są raz z tłumaczeniem na j. angielski w bazie Zapisy Terroru, prowadzonej przez Instytut Pileckiego.