Zbrodnia Katyńska
Zbrodnia katyńska była masowym mordem dokonanym wiosną 1940 roku przez sowieckie NKWD na blisko 22 tysiącach obywateli polskich. Ofiarami byli przede wszystkim oficerowie Wojska Polskiego, policjanci, funkcjonariusze Korpusu Ochrony Pogranicza, a także inteligencja cywilna: lekarze, prawnicy, nauczyciele i urzędnicy. Jeńcy przetrzymywani w obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie zostali zamordowani strzałem w tył głowy, a ich ciała pogrzebano w masowych grobach m.in. w Katyniu, Miednoje, Charkowie i Bykowni.
Decyzję o przeprowadzeniu zbrodni podjęło 5 marca 1940 roku najwyższe kierownictwo Związku Sowieckiego z Józefem Stalinem na czele. Celem było trwałe osłabienie narodu polskiego poprzez eliminację jego elit. Po odkryciu masowych grobów w Katyniu w 1943 roku ZSRR przez dziesięciolecia zaprzeczał odpowiedzialności, obarczając winą Niemców. Dopiero w 1990 roku władze radzieckie oficjalnie przyznały się do popełnienia zbrodni.
Zbrodnia katyńska stała się symbolem sowieckiego terroru oraz kłamstwa, a pamięć o jej ofiarach pozostaje ważnym elementem polskiej historii i tożsamości narodowej.
Podstawowa bibliografia
- Bober J., Za drutami obozów sowieckich: wspomnienia, opr. K. Halicki, Łódź 2016
- Czapski J., Na nieludzkiej ziemi, Warszawa 1990
- Gdy nieme groby przemawiają… Archiwum dr. Jana Zygmunta Robla, red. D. Jastrzębska-Golonka, E. Kowalska, Warszawa 2023
- Katyń. Dokumenty zbrodni. Tom 1. Jeńcy niewypowiedzianej wojny sierpień 1939-marzec 1940, Warszawa 1995
- Katyń. Dokumenty zbrodni. Tom 2. Zagłada marzec-czerwiec 1940, Warszawa 1998
- Katyń. Dokumenty zbrodni. Tom 3. Losy ocalałych lipiec 1940-marzec 1943, Warszawa 2001
- Katyń. Dokumenty zbrodni. Tom 4. Echa Katynia kwiecień 1943 – marzec 2005, Warszawa 2006
- Młynarski B., W niewoli sowieckiej, Łomianki 2010
- Mord w Lesie Katyńskim. Przesłuchania przed amerykańską Komisją Maddena w latach 1951-1952, t. 1-3, opr. W. Wasilewski, Warszawa 2017-2020
- Moszyński A., Lista katyńska. Jeńcy obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Zaginieni w Rosji Sowieckiej, Londyn 1949
- Pamiętniki znalezione w Katyniu, Paryż – Warszawa 1990
- Peszkowski Z., Wspomnienia jeńca z Kozielska, Wrocław 1992
- Pisane miłością. Losy wdów katyńskich, t. 1-3, red. R. Nazar, Gdynia 1999-2003
- Rieger A., Zapiski z Kozielska…, Warszawa 2015
- Skarżyński K., Katyń. Raport Polskiego Czerwonego Krzyża, Warszawa 1989
- Swianiewicz S., W cieniu Katynia, Warszawa 1990
- Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów. Z przedmową Władysława Andersa, opr. J. Mackiewicz, Londyn 1948
- Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Warszawa 2003
- Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Warszawa 2000
- Miednoje. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Warszawa 2000
- Polski Cmentarz Wojenny Kijów-Bykownia. Księga Cmentarna, Warszawa 2015
- Abarinow W., Oprawcy z Katynia, Kraków 2007
- Fałdowska M., Obóz polskich jeńców wojennych w Kozielsku, Siedlce 2013
- Gałek B., Starobielsk: obóz jeniecki NKWD: wrzesień 1939–maj 1940, Warszawa 2014
- Gruner-Żarnoch E., Starobielsk w oczach ocalałych jeńców, Szczecin 2001
- Grupa M., Kaźmierczak R., Dowody wydobyte z ziemi. Nazwiska oficerów Wojska Polskiego odczytane na dokumentach i przedmiotach wydobytych podczas prac archeologiczno-ekshumacyjnych w latach 1995-1996, Warszawa 2001
- Jaczyński S., Ocaleni od zagłady. Losy oficerów polskich ocalałych z masakry katyńskiej, Warszawa 2012
- Jessen A. E., Czaszka z Katynia. Opowieść o zbrodni, Luboń 2019
- Johnsson P., Zbrodnia Stalina w Katyniu i jej następstwa od roku 1940 do dziś, Warszawa 2019
- Kadell F., Katyń w oczach Zachodu, Warszawa 2012
- Kadell F., Kłamstwo katyńskie. Historia pewnej manipulacji. Fakty, dokumenty, świadkowie, Wrocław 2008
- Katyń w świetle badań terenowych 1994-1995, red. M. Głosek, Toruń 2003
- Kisielewski T. A., Katyń. Zbrodnia i kłamstwo, Poznań 2008
- Kola A., Archeologia Zbrodni. Oficerowie polscy na cmentarzu ofiar NKWD w Charkowie, Toruń 2011
- Krzyżanowski J., Katyń w literaturze, Lublin 2002
- Kunert A. K., Katyń. Ocalona Pamięć, Warszawa 2010
- Lebiediewa N., Katyń. Zbrodnia przeciwko ludzkości, Warszawa 1998
- Łojek J., Dzieje sprawy Katynia, Białystok 1989
- Mackiewicz J., Katyń zbrodnia bez sądu i kary, oprac. J. Trznadel, Warszawa 1997
- Madajczyk C., Dramat katyński, Warszawa 1989
- Maresch E., Katyń 1940, Warszawa 2014
- Materski W., Mord Katyński. Siedemdziesiąt lat drogi do prawdy, Warszawa 2010
- Mikke S., Śpij, mężny w Katyniu, Charkowie i Miednoje, Warszawa 2008
- Pawlak D., Bykownia. Czwarty cmentarz katyński, Warszawa 2021
- Paul A., Katyń. Stalinowska masakra i tryumf prawdy, Warszawa 2006
- Pietrow N., Poczet katów katyńskich, Warszawa 2015
- Platajs J., Zbrodnia katyńska. Zeznania świadków przed polskimi sądami wojskowymi, Gdańsk 2016
- Przewoźnik A., Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć, Warszawa 2010
- Przewoźnik A., Adamska J., Zbrodnia Katyńska, Warszawa 2011
- Skotnicki P., W sowieckiej niewoli, Warszawa 2018
- Spanily A., Charków, Katyń, Miednoje, Polskie cmentarze wojenne, Gdynia 2000
- Sprawa Katynia, pod red. K. Komorowski, Warszawa 2011
- Śladem zbrodni katyńskiej, pod red. Z. Gajowniczek, Warszawa 1998
- Tucholski J., Mord w Katyniu. Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk, Warszawa 1991
- Urban T., Katyń. Zbrodnia i walka propagandowa wielkich mocarstw, Warszawa 2019
- Wolsza T., To co widziałem przekracza swą grozą najśmielsze fantazje. Wojenne i powojenne losy Polaków wizytujących Katyń w 1943 roku, Warszawa 2015
- Wyrwa M., Nieodnalezione ofiary Katynia, Warszawa 2015
- Zawodny J. K., Katyń, Warszawa 1991
- Zbrodnia Katyńska. Nowe aspekty, red. S. Kalbarczyk, W. Wasilewski, Warszawa 2025
- Zbrodnia Katyńska. W kręgu prawdy i kłamstwa, pod red. S. Kalbarczyk, Warszawa 2010
- Zinczenko O., Katyń. Śladami polskich oficerów, Warszawa 2015
- Żaroń P., Obozy jeńców polskich w ZSRR w latach 1939-1941, Londyn 1994
- Coatney L. R., The Katyn Massacre: An Assessment of its Significance as a Public and Historical Issue in the United States and Great Britain, 1940–1993, 1993.
- Czapski J., Souvenirs de Starobielsk, 1987
- FitzGibbon L., Katyn Massacre, London 1989
- Jessen A. E., Kraniet fra Katyn. Beretning om massakren i 1940, Kopenhaga 2008
- Kaczorowska T., Children of the Katyn Massacre – Accounts of life after the 1940 Soviet Murder of Polish POWs, 2006
- Kadell F., Die Katyn Lüge: Geschichte einer Manipulation: Fakten, Dokumente und Zeugen, 1991
- Kadell F., Katyn: Das zweifache Trauma der Polen, 2011
- Katyn – A Crime Without Punishment, red. A. Cienciala, N. Lebedeva, W. Materski, 2008
- Lebiediewa N., Katyń: Priestuplenije Protiw Czełowieczestwa (ros. Катынь: преступление против человечества), 1994
- Maresch E., Katyn 1940. The Documentary Evidence of the West’s Betrayal, 2010
- de Montfort H., Le massacre de Katyn. Crime russe ou crime allemand?, Paris 1966
- Paul A., Katyń: Stalin’s Massacre and the Seeds of Polish Resurrection, 1996
- Paul A., Katyn: The Untold Story of Stalin’s Polish Massacre, New York 1991
- Rogoyska J., Surviving Katyn: Stalin’s Polish Massacre and the Search for Truth, 2022
- Slowes S. W., The Road to Katyn. A Soldier’s Story, Oxford 1992
- Swianiewicz S., In The Shadow of Katyn – Stalin’s Terror, Calgary 2002
- Trznadel J., The Crime of Katyn, Warszawa 2000
- Urban T., Katyn 1940. Geschichte eines Verbrechens, Monachium 2015
- Urban T., The Katyn Massacre 1940: History of a Crime, 2020
- Zabici w Kalininie, pochowani w Miednoje, (ros. Убит в Калинине, заболел в Медном), t. 1-3, pod red. A. Gurjanow, Moskwa 2019
- Zabici w Katyniu, (ros. Убит в Катыни), pod red. A. Gurjanow, Moskwa 2015
- Zawodny J. K., Katyn Death in the Forest. The Story of the Katyn Forest Massacre, 1962