Przejdź do treści

 

Obozy jenieckie

Mapa przedstawiająca lokalizację obozów jenieckich pod zarządem NKWDObozy specjalne NKWD w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie były sowieckimi obozami jenieckimi utworzonymi po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 roku. Przetrzymywano w nich głównie polskich oficerów, policjantów, innych funkcjonariuszy służb mundurowych oraz przedstawicieli inteligencji, wziętych do niewoli na początki II wojny światowej na Kresach Wschodnich II RP.
W Kozielsku i Starobielsku osadzono przede wszystkim oficerów Wojska Polskiego oraz rezerwistów, w tym: lekarzy, prawników, urzędników, nauczycieli, inżynierów, artystów, literatów, a w Ostaszkowie – policjantów, żandarmów, strażników więziennych, strażników granicznych i funkcjonariuszy KOP. Obozy formalnie podlegały NKWD, czyli Ludowemu Komisariatowi Spraw Wewnętrznych w państwie sowieckim.
W marcu 1940 r. najwyższe władze ZSRR podjęły decyzję o rozstrzelaniu jeńców. Więźniowie z Kozielska zostali zamordowani w Katyniu, ze Starobielska w Charkowie, a z Ostaszkowa w Kalininie (obecny Twer).

Obóz w Kozielsku

Kozielsk

Obóz specjalny NKWD w Kozielsku (Rosja, obwód kałuski). Mieścił się na terenie monasteru „Pustelnia Optyńska” i tzw. „Skitu” w odległości 5 km od miasta oraz 7 km od stacji kolejowej. Pierwotnie był przeznaczony dla obóz dla szeregowych jeńców, jednak wskutek przeludnienia obozu starobielskiego, został wytypowany na miejsce pobytu polskiej kadry oficerskiej. Na początku listopada 1939 r. przebywało w nim 4629 jeńców, tuż przed wywózkami liczba ta spadła do 4594 osób.

Wśród jeńców przetrzymywano m.in. 4 generałów, 1 kontradmirała, 24 pułkowników, 79 podpułkowników, 258 majorów, a także jedną kobietę – podporucznik pilot Janinę Lewandowską.

Pomimo sowieckich represji w obozie kwitło skryte życie kulturalne i religijne, jeńcy wydawali chociażby konspiracyjne gazetki „Monitor Kozielski”. W barakach urządzano również wieczorki literackie, a nawet koncerty.
Wywózki jeńców na miejsce kaźni (Katyń) rozpoczęły się 3 kwietnia i trwały do 12 maja 1940 r.
 
Bibliografia

 

Obóz w Starobielsku

Starobielsk

Obóz specjalny NKWD w Starobielsku (Ukraina, obwód ługański). Powstał w miejscu zamkniętego w 1922 r. przez władze sowieckie żeńskiego Monasteru Ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość”. Starobielsk znajduje się ponad 200 km na południowy wschód od Charkowa). Kompleks klasztorny przeznaczono na miejsce przetrzymywania wziętych do niewoli polskich obywateli.

Wśród jeńców znalazło się m.in. 9 generałów, 57 pułkowników, 130 podpułkowników, 230 majorów. Początkowo przetrzymywano blisko 8600 osób. Jednak tuż przed likwidacją obozu stan osobowy wynosił 3893 polskich jeńców.

Obóz posiadał sprawnie funkcjonujący polski samorząd jeniecki, mimo sowieckich represji kwitło w nim skryte życie kulturalne i religijne. Jeńcy powołali choćby tajną Komisję Kulturalno-Oświatową, w niewoli odbywały się liczne wykłady czy kursy języków obcych.
Wywózki jeńców na miejsce kaźni (Charków) rozpoczęły się 5 kwietnia i trwały do 12 maja 1940 r.
 
Bibliografia

 

Obóz w Ostaszkowie

Ostaszków

Obóz specjalny NKWD w Ostaszkowie (Rosja, obwód twerski). Znajdował się na wyspie Stołbnyj na jeziorze Selinger w dawnym męskim monasterze, nazwanym Pustelnią Niłowo-Stołobieńską, 10 km od miasta Ostaszków. Wyspa została połączona ze stałym lądem przy pomocy usypanej przez jeńców grobli.

Na początku października 1939 r. w obozie przebywało 8731 jeńców polskich, przede wszystkim funkcjonariuszy policji, straży więziennej, pracowników wywiadu i kontrwywiadu. Tuż przed wywózkami na miejsca kaźni stan liczbowy zmalał do 6364 osób.

W obozie ostaszkowskim panowały najtrudniejsze warunki bytowe, również strażnicy NKWD niejednokrotnie zachowywali się wobec Polaków brutalnie. W obozie odnotowano również najwyższą liczbę zgonów, jesień 1939 – wiosna 1940 r. (patrz: zmarli w obozach).
Wywózki jeńców na miejsce kaźni (Kalinin) rozpoczęły się 4 kwietnia i trwały do 19 maja 1940 r.
 
Bibliografia