Katalog towarzyszący wystawie czasowej przedstawia sylwetkę jednej z najważniejszych postaci zaangażowanych w upowszechnianie prawdy o zbrodni katyńskiej i zachowanie pamięci o jej ofiarach.
Publikacja prowadzi czytelnika przez cztery najważniejsze obszary życia ks. Zdzisława Peszkowskiego: harcerstwo, służbę wojskową, powołanie kapłańskie oraz działalność społeczną na rzecz pamięci i prawdy o zbrodni katyńskiej. Zgromadzone w katalogu fotografie, dokumenty i materiały archiwalne ukazują zarówno kolejne etapy Jego biografii, jak i szeroki zakres podejmowanych przez niego działań.

Harcerz
Zdzisław Peszkowski już od najmłodszych lat był związany z harcerstwem – ruchem, który kształtował jego system wartości, poczucie odpowiedzialności i gotowość do służby. Wyrastał w tradycji polskiego skautingu. Z czasem sam został instruktorem i harcmistrzem, zaś w okresie późniejszym, po wojnie powrócił do umiłowanej tradycji, pełniąc funkcję kapelana harcerskiego. Harcerstwo było ważnym elementem Jego tożsamości. Wyniesione z niego wartości – służba, braterstwo, odpowiedzialność i wierność Ojczyźnie – znalazły odzwierciedlenie w jego działalności wojskowej, kapłańskiej i społecznej.

Żołnierz
Wybuch II wojny światowej przerwał dotychczasowe życie Peszkowskiego. Jako podchorąży Wojska Polskiego uczestniczył w wojnie obronnej Polski we wrześniu 1939 roku i dostał się do niewoli sowieckiej po agresji Związku Sowieckiego na Polskę 17 września 1939 roku. Był przetrzymywany w jenieckim obozie specjalnym pod zarządem NKWD w Kozielsku. Wiosną 1940 roku uniknął śmierci i wraz z grupą jeńców – wśród których było wielu podchorążych – został wywieziony z Kozielska do obozu w Griazowcu.
Ocalenie naznaczyło całe jego późniejsze życie. Pamięć o zamordowanych współwięźniach oraz świadomość odpowiedzialności za zachowanie prawdy o ich losie stały się jednym z najważniejszych zobowiązań, które podejmował jako świadek historii.

Duchowny
Po zakończeniu wojny Zdzisław Peszkowski pozostał na emigracji. Nie zdecydował się na powrót do Polski rządzonej przez komunistyczne władze, podporządkowane Związkowi Sowieckiemu. Na emigracji rozpoczął formację kapłańską, a jako ksiądz – zaangażował się w działalność duszpasterską i wychowawczą wśród Polonii amerykańskiej.
Szczególne miejsce w Jego posłudze zajęło harcerstwo. Stał się również jednym z najważniejszych duchowych opiekunów rodzin katyńskich – bliskich i potomków ofiar zamordowanych przez NKWD. Przez lata wspierał ich w staraniach o ujawnienie prawdy o losie ich ojców, mężów i dziadków.

Działacz społeczny i świadek prawdy
Najważniejszym obszarem publicznej działalności ks. Peszkowskiego stała się walka o prawdę o zbrodni katyńskiej. Kiedy przez dziesięciolecia, zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami, sowieckie władze ukrywały odpowiedzialność za mord na polskich oficerach, ks. Peszkowski należał do początkowo wąskiego grona osób, które konsekwentnie przypominały światu o prawdziwym sprawstwie zbrodni i domagały się jej wyjaśnienia. Szczególne znaczenie miało jego zaangażowanie po ujawnieniu kolejnych miejsc pochówku ofiar. Był obecny podczas prace ekshumacyjne oraz działania prowadzące do powstania polskich cmentarzy wojennych w miejscach związanych ze zbrodnią katyńską. Rozumiał, że prawda o zbrodni katyńskiej musi zostać przekazana kolejnym pokoleniom, dlatego przez całe życie prowadził działalność edukacyjną i społeczną, przypominając o losie polskich jeńców oraz o odpowiedzialności za zachowanie pamięci o nich.

Dziedzictwo
Dziedzictwo ks. Zdzisława Peszkowskiego nie sprowadza wyłącznie do konkretnych instytucji (Fundacji Golgota Wschodu), publikacji czy przedsięwzięć. To przede wszystkim idea służby pamięci o ofiarach represji sowieckich i prawdzie – przekonanie, że poznanie historii i przekazywaniu wiedzy o tragicznych doświadczeniach Polaków kolejnym pokoleniom jest warunkiem odpowiedzialności za przyszłość.

Katalog jest nie tylko przewodnikiem po wystawie, lecz także opowieścią o człowieku, który osobiste doświadczenie wojny, niewoli i ocalenie uczynił zobowiązaniem do służby pamięci. Jego wieloletnia działalność przyczyniła się do przywracania prawdy o zbrodni katyńskiej i nadania ofiarom należnego miejsca w pamięci historycznej. To także opowieść o świadku historii, który przez dziesięciolecia nie pozwalał zapomnieć o ofiarach Katynia i konsekwentnie upominał się o prawdę.
Wystawa i katalog powstały we współpracy Muzeum Katyńskiego i Fundacji „Golgota Wschodu”.

Specyfikacja techniczna

---

Redaktor: Tomasz Szczepański
Redaktorzy prowadzący: Sebastian Karwat, Karolina Kosiak
Projekt graficzny: Paweł Warczyński
Wydawca: Muzeum Katyńskie w Warszawie
ISBN: –
Format: 19 x 19 cm, oprawa miękka
Objętość: 87 stron
Rok wydania: 2017
Produkt niedostępny w sprzedaży