Nieśmiertelniki w zbiorach Muzeum Katyńskiego

Nieśmiertelniki są jednym z podstawowych elementów wyposażenia żołnierskiego. Służą identyfikacji żołnierzy w razie ich śmierci bądź zranienia. Wojskowe nieśmiertelniki wz. 1931 były jednymi z najważniejszych przedmiotów znajdowanych podczas ekshumacji ciał ofiar zbrodni katyńskiej. Dzięki wybitym na nich informacjom, takim jak imię, nazwisko, wyznanie , i rok urodzenia czy dane wojskowe, możliwe było potwierdzenie, że w dołach śmierci spoczywają ciała ofiar zbrodni katyńskiej.

W zbiorach Muzeum Katyńskiego znajduje się prawie 70 nieśmiertelników. Większość z nich została znaleziona w Charkowie. Pojedyncze nieśmiertelniki pochodzą z mogił w Bykowni (nieśmiertelnik należący do Józefa Naglika) oraz Miednoje (nieśmiertelnik należący do Stanisława van der Coghena). Kilka nieśmiertelników znaleziono w tzw. dole depozytowym w Katyniu, należały one do por. rez. Czesława Zaleskiego, por. rez. Jana S. Kulwiecia i ppłk. rez. Włodzimierza Dobrowolskiego, ppor. rez. Bolesława Wolskiego.

Uderza mała ilość nieśmiertelników znajdowanych podczas ekshumacji. Ich brak wynika z tego, że większość wojskowych zamordowanych w zbrodni to oficerowie rezerwy i nie wszyscy z nich otrzymali nieśmiertelniki przed wybuchem wojny. Przedmioty te potwierdzały tożsamość, dlatego były celowo niszczone lub ukrywane przez właścicieli, by utrudnić Sowietom identyfikowanie jeńców. Cześć z nich zapewne zostało zabranych przez funkcjonariuszy NKWD podczas prowadzonych w obozach rewizjach.